مقدمه:
هدف از تعميرات و تعريف آن
لغت MAINTENANCE كه ما آنرا نگهداري - تعميرات ترجمه نمودهايم مفهومش در صنايع شامل كليه عملياتي مي شود كه براي سالم و مرتب نگاه داشتن وسايل كار چه ماشين چه غير ماشين انجام مي گردد. در صنعت عملياتي از قبيل بازديد مرتب وسايل روغنكاري مرتب آنها, رفع عيوب و نواقص كوچكي كه احتمالاً, ضمن كار پيدا مي شود. بطور مداوم و قبل از پيدايش لنگيهاي بزرگ يا تعمير و لكه گيري ساختمان و تجديد رنگ در فواصل معين و كليه اموري كه باعث بر قرار داشتن وضع صحيح كار مي شود. بنام MAINTENANCE مرسوم گرديده است.

در صنايع با قبول و ادامه روشهاي آزمايش MAINTENANCE مي توان وضعي بوجود آورد كه اولاً ماشين آلات و وسايل بدون لنگي و مرتب كار نموده و ثانياً مصارف ماشين در پائين ترين حد خود باقي بماند و علاوه بر تمام اينها هزينه تعمير به حداقل ممكنه پائين بيايد.
موقعيت و پيشرفت هر دستگاه و تشكيلاتي بويژه كارخانجات صنعتي مستلزم داشتن سيستمهاي موثر برنامه ريزي و كنترل و اجراي دقيق و منظم آنها در كليه مراحل مي باشد.
در كارخانجات صنعتي ماشين آلات همواره در حال فرسوده شدن هستند, بنابر اين مسئله تعميرات و نگهداري ماشين آلات يكي از مهمترين مسائل قابل توجه مي باشد.
محورها, بلبيرينگها, چرخ دنده ها, تسمه ها و ساير قطعات يك ماشين فرسوده مشوند و تعويض يا تعمير آن لازم مي گردد. روغنها و گريسها در اثر كار كثيف مي شوند و خاصيت اصلي خود را از ست مي دهند و احتياج به تعويض دارند . الكتروموتورها, وسائط نقليه مثل نقاله ها, ليف تراكهاي برقي و گازوئيلي, جراثقالها و غيره احتياج به سرويس و تعمي منظم دارند.
انجام عمليات تعميراتي در مورد ماشين آلات پس از شكستگي و خرابي, روش منطقي نبوده و سبب وقفه در عمليات توليدي مي گردد. زيانهاي ناشي از توقف عمليات توليدي بمراتب بيشتر از تعمير ماشين آلات مربوطه مي باشد.
بنابراين با ايجاد سيستمي كه بتواند مانع شكستگي و خرابي ماشين آلات گردد ميتوان از يك طرف راندمان توليدي دستگاه را بالا برده و از طرف ديگر زيانهاي ناشي از وقفه كار را به حداقل تقليل داد. مطالعه وضعيت اوليه ماشين آلات, نحوه انجام عمليات تعميراتي و برسي كاملي در مورد نظرات كارخانه سازنده ماشين آلات مي تواند اساس طراحي سيستم تعميرات قرار گيرد.
هدف اصلي از ايجاد يك سيستم صحيح تعميرات و نگهداري عبارتست از :
- جاو گيري از توسعه عيوب و نقايص.
- بر طرف كردن نواقص و معايب جزئي قبل از احتياج به تعميرات كلي .
- جلو گيري از وقفه در عمليات توليد از طريق تعويض قطعات فرسوده قبل از شكستگي و از كار انداختن دستگاه.
- كاهش توقفهاي توليد و جلوگيري از زيانهاي ناشي از وقفه در كار.
- صرفه جويي در نيروي انساني بعلت تقليل عمليات تعميراتي.
- استفاده بهتر از كاركنان قسمت نصب و تعميرات.
- كاهش تعميرات كلي و تكرار.
- كاهش در مصرف لوازم يدكي و تقليل هزينه مربوطه.
- كاهش در حجم مقدار محصول نامرغوب و افزايش مرغوبيت محصولات.
- ازدياد طول عمر ماشين آلات و صرفه جويي در خريد ماشينهاي جديد.
- تشخيص نوع عملكرد ماشين آلات و تعيين هزينه هاي تعميراتي مربوطه به منظور تصميم گيري در مورد تهيه و انتخاب ماشينهاي جديد.
- افزايش راندمان توليدي ماشين آلات و كاهش هزينه هاي توليد.
انواع سيستم هاي تعميراتي
نقش قسمت تعميرات تنها تعمير دستگاه هاي خراب نمي باشد بلكه بايد متباً در فواصل مشخص دستگاه ها را بازديد كند, روغنكاري نمائيد, صورت لوازم يدكي و احتياجات را تنظيم نموده و برنامه هاي تعميرات اساسي و تعميرات غير اساسي را پي ريزي كند. تمام اين عمليات را به نحوي انجام دهد كه مزاحمتي براي جريان توليد پيش نياورد(يا بحداقل پيش بياورد).
كيفيت و ظرفيت كاركنان قسمت تعميرات بايد تا حدي باشد كه قسمت بتواند وظايف خود را حتي در شرايط مشكل زيادي كار نيز تحميل كند.
تنظيم هاي عادي دستگاه را انجام دهد, به تعميرات اساسي و غير اساسي دستگاه ها برسد بالاخره اگر تغيير در محل و جابجا كردن ماشين نيز پيش بيايد آنرا نيز انجام دهد.
حالت ايدآل آن است كه اصولاً خرابي پيش نيايد و خراباندن دستگاه ها جز آنچه در برنامه كلي پيش بيني گرديده لازم نشود, بدون شك رسيدن به اين حالت ايده آل امر بسيار مشكل و در بعضي مواقع غير ممكن است. براي رسيدن به حالت ايده آل فوق و هدفهاي تعميرات و نگهداري روشهاي مختلفي متداول است كه ذيلاً بشرح تعدادي از آنها مي پردازيم.
1- روش جانشين كردن سرمايه
در اين حالت يك ماشين يا دستگاه يدكي براي هر دستگاه در كارخانه موجود است كه به مجرد خراب    شدن دستگاه اولي, دستگاه يدك جانشين آن مي گردد.
2- روش تعميرات خرابي
در اين روش از ماشين يا دستگاه بدون رسيدگي زياد آنقدر كار مكشند تا ماشين از كار بيافتد و وقتي كه از كار افتاد تعمير آن را شروع مي نمايند و به معني ديگر آنكه براي پيش گيري از خرابي يا از كار افتادن دستگاه هيچ يا تقريباً هيچ فعليتي انجام نمي شود.
3- روش تعميرات پيش گيري
بطور كلي مي توان اين روش را بهترين و سالمترين نوع تعميرات دانست و اين روشي خواهد بود كه ما توصيه و رويش بحث خواهيم كرد. در اين روش با پيش بيني هايي كه بعمل مي آيد از بوجود آمدن خرابي ها از فبل جلوگيري مي شود.نه آنكه به انتظار خوابيدن دستگاه و بعد عمليات تعمير را شروع نمائيد. در اين روش مي بايست ابتداء مبادرت به استخراج دستورالعمل هاي تعميراتي در فواصل زماني تعيين شده توسط كارخانه سازنده نمود ئ سپس طبق آن عمل كرد.
4- تعميرات برنامه اي
 بطور كلي و بعنوان يك اصل مسلم بايد گفته شود. براي اينكه از يك دستگاه توليدي بتوان كار بدون دردسر انتظار داشت در فواصل معيني از آن بازديد و تعمير اساسي يا تعويض قطعات بعمل آيد. روي تجارب كار مي توان فواصل چنين بازديد و تعميرات را براي كار كردن بدون دردسر هر دستگاه را تعيين كرد.

سازمانهاي توليدي بيشماري در گوشه و كنار جهان در حال فعاليت مي‌باشند اما از اين تعداد بيشمار، معدود سازمانهايي مي‌باشند كه با اقتدار فعاليت خود را ادامه مي‌دهند و گوي سبقت را از ديگران ربوده‌اند. همگان بر قدرت اين سازمانها واقف بوده و از آنها بعنوان سازمانهاي ممتاز ياد مي‌كنند. مشخصه اين سازمانهاي ممتاز چيست؟ يك سازمان ممتاز در تمام زمينه‌ها اعم از سيستم‌هاي توليدي، اطلاعاتي، خريد و فروش، بازاريابي، مهندسي و كيفيت در سطح ممتاز فعاليت مي‌كند.

يكي از شاخصه‌هاي اصلي يك سازمان توليد ممتاز، دارا بودن تشكيلات نگهداري و تعميراتي ممتاز مي‌باشد. در اين مقاله خصوصيات يك سيستم نت در يك سازمان ممتاز مورد بررسي قرارگرفته و اين خصوصيات طبق ليست زير ارائه شده‌اند. اين ليست همچنين مي‌تواند بعنوان چك ليستي جهت مميزي‌هاي داخلي سيستم و درك ميزان تفاوت از يك سيستم نت ممتاز مورد استفاده قرارگيرد.

1- در نظر گرفتن هزينه چرخه عمر (LCC) در انتخاب، طراحي و خريد تجهيزات
تصميم‌گيري براي خريد تجهيزات بايد براساس دو عامل قيمت خريد بعلاوه هزينه تحميلي از سوي تجهيز در مدت عمر اقتصادي آن صورت گيرد و نه تنها بر پايه قيمت خريد تجهيز. اين بدان معنا است كه متخصصان نت در سازمان بايد توانايي انجام آناليزهاي قابليت اطمينان‌ و قابليت تعميرپذيري در مورد سيستم‌هاي فني و اجزاي آنها را داشته‌باشند و در مورد سيستم‌هاي فني و اجزاي آنها را داشته‌باشند و در فرآيند خريد تجهيزات مشاركت داشته‌باشند. همچنين در هنگام خريد بايد به عواملي چون وجود ليست كامل اجزا، راهنماي نحوه استفاده و نقشه‌هاي دقيق بر طبق استانداردهاي مكتوب مورد استفاده در سازمان و غيره توجه داشت.

2- تمركز بر اهداف كلي سازمان
در يك سازمان سطح جهاني و ممتاز بايد تمام عوامل عملياتي، مهندسي و نگهداري و تعميراتي همه در جهت اهداف سازمان حركت نمايند. در يك سازمان ممتاز كه مهمترين هدف آن توانايي اطمينان ساخت و هزينه‌هاي ساخت و هزينه‌هاي ساخت مي‌باشد، اين اهداف بايد در ساير دپارتمانها و از جمله نت نيز در الويت بالاتري نسبت به اهدافي چون كاهش هزينه‌هاي نگهداري و كاهش زمان بيكاري ناشي از عمليات نت قرار داشته باشند. نتيجه اين رويكرد افزايش مستمر اثربخشي كلي تجهيزات (OEE) و در نتيجه كاهش هزينه‌هاي كلي ساخت مي‌باشد.

3- تعيين يك خط مشي و سياست قابليت اطمينان و نت
يك سازمان ممتاز داراي سياستي مشخص شامل برنامه‌هاي سه تا پنج ساله جهت پيشرفت در زمينه قابليت اطمينان و عملكرد نت مي‌باشد. اين سياست با تمام مشخصات آن از جمله پارامترهاي ضروري قابليت اطمينان و نت، مشخصه‌هاي كاركردي و كليدي آنها، دلايل اهميت آنها، نحوه تشخيص كاركنان از حركت بسوي اهداف و غيره بايد در كل سازمان ابلاغ و درك شود. در نتيجه الويت‌بندي كارها براساس احساسات نخواهد بود و براساس صلاح و در جهت سياست سازمان صورت مي‌گيرد.

4- مهارت بالاي كاركنان نت و اعمال وظيفه صرفاً مديريتي توسط سرپرستان
در صورتيكه كاركنان نت از مهارت بالايي برخوردار باشند، نيازي نيست كه سرپرستان و مديران فني وقت زيادي را صرف آموزش آنها نمايند و قادر خواهند بود وقت خود را به برنامه‌ريزي و زمانبندي كارها. تعيين نيازهاي آموزشي و انجام آناليز دلايل خرابي‌ها اختصاص دهند. در نتيجه سازمان از يك سازمان منفعل و واكنشي تبديل به يك سازمان مبتني بر تفكر و حل مساله خواهد شد و 10 تا 30 درصد زمان عمليات نت صرف حل مشكل و انجام اقدامات اصلاحي خواهدشد.

5- تعيين حيطه كاري كاركنان نت با توجه به نوع مهارت آنها
در يك سازمان ممتاز محدوده كاري كاركنان نت با توجه به نوع مهارت آنها مشخص مي‌شود و نه با توجه به خطوط توليدي مختلف. در اينصورت يك تكنسين مكانيك بايد توانايي انجام كليه كارهاي مكانيكي را داشته باشد و يك تكنسين الكترونيك نيز به همين ترتيب. نتيجه اعمال اين رويكرد ايجاد رضايت در كاركنان نت و انعطاف‌پذيري در كارها مي‌باشد. با اين وجود در شرايطي نيز با توجه به نوع كار بايد تخصص گرايي را مدنظر قرارداد.

6- سطح بالاي برنامه‌ريزي و زمانبندي
در هر سطح عملكردي سازمان نت برنامه ريزي و زمان‌بندي بعنوان مهمترين عامل كاهش هزينه‌هاي نت مي‌باشد.
جهت انجام مناسب برنامه‌ريزي و زمان‌بندي عوامل زير را در نظر بگيريد:
• برنامه ريزي بايد قبل از زمان‌بندي صورت گيرد.
• هركاري بايد با برنامه‌ريزي و زمان‌بندي صورت گيرد.
• بعد از انجام زمان‌بندي تخصيص كاركنان براي انجام كارها صورت مي‌گيرد.
• در هنگام اجراي يك كار برنامه‌ريزي و زمان‌بندي شده، نبايد افراد را جهت انجام كار ديگري به خدمت گرفت.
• هيچ كاري قبل از مشخص و مكتوب شدن علت انجام آن نبايد به اتمام برسد.
• بعد از اتمام كار علت اصلي مشكل را شناسايي كنيد.

7- الويت بندي صحيح كارها و استفاده موثر از زمان
بمنظور اولويت‌بندي صحيح كارها، بايد توانايي در نظر گرفتن عواقب ناشي از عدم اجراي بموقع هريك از عمليات نت را داشته باشيد. اين عواقب ممكن است ضايعات زيست محيطي، صدمات جاني، هزينه‌هاي بالاي كاهش توليد و يا صدمات به تجهيزات باشد. در يك كارخانه با خطوط توليد متفاوت تعيين مهمترين خط توليد از لحاظ رساندن محصول به مشتري و تعيين ارزش افزوده هر محصول مي‌توانند به اولويت بندي صحيح كارهاي نت كمك نمايند. اوليت بندي صحيح و مناسب موجب اجراي كامل و بموقع وظايف برنامه‌ريزي و زمان‌بندي شده خواهد شد.

8- درك صحيح مضمون نت پيشگيرانه (PM)/ مراقبتهاي ضروري و بررسي وضعيت فني (ECCM)
جهت ايجاد درك صحيحي از برنامه‌هاي PM/ECCM در سازمان، بايد اين برنامه‌ها بر پايه نتايج عدم جلوگيري از ايجاد شكست و خرابي بنا شوند. همچنين برنامه‌هاي PM/ECCM در صورتي قابل قبول هستند كه هزينه‌هاي ناشي از ايجاد خرابي به مراتب بيشتر از هزينه‌هاي مربوط به اجراي برنامه‌هاي پيشگيرانه باشد. همچنين بايد روشهاي دقيق و صحيح جهت بازرسي‌هاي اساسي و بررسي‌هاي وضعيت فني تجهيزات شناسايي و استفاده شوند. بهتر است برنامه‌هاي PM/ECCM در وضعيت روشن بودن تجهيزات صورت‌گيرند و تواتر اجراي اين برنامه ها بر پايه زمانهاي خرابي و توزيع‌هاي ايجاد شكست صورت گيرد. همچنين اين برنامه‌ها بايد بطور كامل عملي و قابل اجرا باشند.

9-  اجراي100% برنامه‌هاي PM/ECCM
در صورتيكه شما قادر به ايجاد يك بستر مناسب براي برنامه‌هاي PM/ECCM شده‌باشيد، هيچ دليلي را نبايد براي عدم اجراي 100% برنامه‌هاي PM/ECCM احتمال ايجاد خرابي‌هاي اتفاقي و ناگهاني بسيار ناچيز خواهد بود و اثربخشي كلي تجهيزات بالا خواهدرفت.

10- آماده بودن بموقع مواد و قطعات يدكي در محلي انجام عمليات نت در 85% مواقع
در صورتيكه برنامه‌ريزي و زمانبندي بدرستي صورت گيرد، انبار قطعات يدكي قادر خواهد بود تا قطعات يدكي را بطور مناسب و اثربخش و در زمان مناسب به محل انجام عمليات نت ارسال نمايد. در اينصورت از بخش قابل توجهي از زمان عمليات نت و انرژي نيروي انساني كه صرف انجام فرآيند ارسال در خواست قطعه و دريافت قطعه از انبار مي‌شود، كاسته خواهد شد.

11- سطح خدمت در حدود 97% براي قطعات يدكي
سطح خدمت پايين براي قطعات يدكي نه تنها ممكن است موجب افزايش زمان عمليات نت وهزينه‌هاي كاهش توليد شود بلكه از لحاظ رواني اين عقيده را در بين كاركنان نت و توليد بوجود مي‌آورد كه انبار قطعات يدكي قادر به فراهم آوردن قطعات مناسب در زمان مناسب نمي‌باشد. بدين ترتيب است كه در بسياري از كارخانجات شاهد بوجود آمدن انبار قطعات يدكي مجازي و مخفي در واحدهاي مختلف جهت به راه انداختن فرآيند توليد مي‌باشيم. البته در تعيين سطح خدمت مواردي چون هزينه‌هاي نگهداري و ميزان حياتي بودن قطعه را بايد مورد توجه قرارداد. اما در مورد قطعات حياتي سطح خدمت 97% ضروري مي‌باشد.

12- صحت كامل اطلاعات آرشيو فني
در مورد آرشيو فني در يك سازمان ممتاز بايد اين اطمينان وجود داشته باشد كه حداقل در 95 درصد موارد، اطلاعات استخراجي از آن صحيح و بدون نقص باشد. همچنين آرشيو فني همواره بايد مورد بازنگري قرارگيرد تا اطلاعات آن بروز باشد.

13- سازماندهي و انجام مناسب عمليات بنيادي و اساسي نت
مهمترين تفاوت بين يك سازمان نت ممتاز و ديگر سازمانهاي نت در اينست كه سازمان نت ممتاز، موارد ساده و مفيدي را كه ديگر سازمانها تنها در مورد آنها صحبت مي‌كنند، اجرا مي‌نمايد. در صورتيكه مي‌خواهيد يك سازمان نت ممتاز داشته باشيد بايد بطور پيوسته روي عمليات اساسي و بنيادي نت كار كنيد و روش انجام آنها مورد بازنگري و اصلاح قرار دهيد. بعضي از اين عمليات عبارتند از:
• تميزكاري دقيق تجهيز: تميزكاري خود نوعي بازرسي است.
• روغنكاري
• آچاركشي
• تنظيمات جزئي و ايجاد بالانس
• فيلتراسيون سيالات هيدروليكي، سيستمهاي روغنكاري
• درزگيري و آب‌بندي قسمتهاي مختلف تجهيز

14- سطح بالاي استانداردهاي ايمني
يك رابطه بسيار قوي بين عمليات خوب و مناسب نت و بالا رفتن سطح ايمني در يك سازمان وجود دارد. بررسي‌هاي كامل ابزار و وسايل مورد استفاده كاركنان نت از نظر مسائل ايمني، قبل از انجام عمليات نت و تعيين شرايط ايمني لازم جهت انجام هر نوع عمليات نت در قالب دستورالعملهاي نت و تهيه چك ليست‌هاي ايمني مي‌توانند به كاهش سطح ريسك عمليات نت كمك نمايند.

15- نياز سنجي آموزشي دقيق براي كاركنان نت
در صورت انجام يك نيازسنجي آموزشي دقيق براي كاركنان نت، در مورد هريك از كاركنان موارد آموزشي خاصي شناسايي مي‌شود و كاركنان تنها در كلاسهاي آموزشي خاص خودشان شركت خواهندكرد. در اينصورت از برگزاري كلاسهاي عمومي براي كليه كاركنان كه زمان‌بر و هزينه‌بر مي‌باشند و نمي‌توانند نيازهاي آموزشي را بطور كامل برطرف نمايند و اثربخشي آموزش بايد از شاخصهاي سطح مهارت استفاده نمود و در نظر گرفتن شاخص تعداد ساعات آموزشي نمي‌تواند مناسب باشد.

16- آناليز علل اصلي و اساسي شكست و خرابي
در يك سازمان نت جهاني، گروههايي جهت شناسايي و رديابي علل خرابي‌ها وجود دارد. در سازمانهاي كوچك وظايف اين گروهها، در بين برنامه‌هاي معمول نت توسط كاركنان نت صورت مي‌گيرد. اما در سازمانهاي بزرگ بجهت دخيل بودن عوامل تجهيزاتي، عملياتي، نيروهاي انساني و ساير فاكتورها در مشكلات پيش آمده، گروههاي قابليت اطمينان تشكيل مي‌شوند كه با استفاده از متدولوژي‌هاي FMEA اقدام به شناسايي و رديابي خرابي‌ها و علل آنها مي‌نمايند.

سمصا سايت مهندسي صنايع ايران